Inspectiepraktijk

Seveso-inrichtingen zijn bedrijven die met grote hoeveelheden gevaarlijke stoffen werken. Nederland telt ruim 400 Seveso-inrichtingen. Afhankelijk van de aard en hoeveelheid van de stoffen worden Seveso-inrichtingen ingedeeld als lagedrempel- of hogedrempelbedrijven.

Planning

In elke regio stellen de Seveso-inspecteurs gezamenlijk voor elke Seveso-inrichting een inspectieprogramma op. Het inspectieprogramma wordt gedurende de looptijd regelmatig door de toezichthouders bezien en wanneer nodig bijgewerkt. Het inspectieprogramma kan veranderen door landelijke inspectiethema's, resultaten van vervolginspecties, beleidswijzigingen, gevallen van niet-naleven, ernstige klachten, bijna-ongevallen, ernstige ongevallen, incidenten of nieuwe/verbeterde technieken.

De mate van toezicht op een bedrijf is landelijk vastgelegd. De inspectielast wordt bepaald op basis van grootte, complexiteit en risico's van het bedrijf, in combinatie met de beoordeling van het functioneren van het veiligheidsbeheerssysteem uit de laatste inspectie. De inspectielast wordt weergegeven in het aantal Seveso-inspectiedagen per jaar bij het bedrijf. Bij een goede beoordeling zal de inspectielast minder worden en bij een minder goede beoordeling wordt het meer.

In de Seveso III-richtlijn staat dat bij hogedrempelbedrijven jaarlijks een inspectie wordt gehouden, bij lagedrempelbedrijven ten minste 1 keer per 3 jaar, tenzij het bevoegd gezag door een systematische evaluatie van de gevaren het inspectieprogramma aanpast.

De inspectieprogramma's van alle Seveso-inrichtingen samen vormen met elkaar het gezamenlijke inspectieprogramma van de toezichthouders.

Seveso-inspectie

Seveso-inrichtingen moeten aan strenge eisen voldoen. Zij zijn verantwoordelijk voor het waarborgen van de veiligheid en het beschermen van de gezondheid en de omgeving. De inspectie heeft als doel te controleren of de Seveso-inrichting aan die eisen van de Seveso-richtlijn voldoet. In Nederland zijn de verplichtingen voor Seveso-inrichtingen uitgewerkt in paragraaf 4.2 van het Besluit activiteiten leefomgeving (Bal).

Tot het in werking treden van de Omgevingswet werd de omgevingsvergunning geregeld via de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Deze is per 1 januari 2024 komen te vervallen.

Inspectieteam

De Seveso-inspectie wordt uitgevoerd door een inspectieteam, bestaande uit een aantal inspecteurs afkomstig van het bevoegd gezag (Seveso-omgevingsdiensten), de Nederlandse Arbeidsinspectie of de veiligheidsregio. Het bevoegd gezag is verantwoordelijk voor de coördinatie. Het bevoegd gezag kan versterkt worden door een inspecteur van Rijkswaterstaat of de waterschappen als er risico's zijn voor de kwaliteit van het oppervlaktewater. Een aantal Seveso-inrichtingen valt onder het bevoegd gezag van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK). Voor deze bedrijven is SodM aangewezen als toezichthouder en mede aangewezen als toezichthouder voor de Arbowet. Dat betekent dat SodM bij deze bedrijven inspecteert zowel op externe veiligheid als arbeidsveiligheid.

Het inspectieteam werkt samen in de voorbereiding (maken van agenda en voorstel voor de te houden interviews), uitvoering (bedrijfsbezoek met visuele inspectie van de technische en organisatorische maatregelen, veiligheidsbeheerssysteem, rapporten, vervolgdocumenten), delen van de bevindingen met de Seveso-inrichting (terugkoppeling) en verslaglegging van de inspectie (inspectierapport en openbare samenvatting). Bij geconstateerde overtredingen zetten 1 of meerdere inspecteurs handhaving in.

Typen inspecties

Er wordt onderscheid gemaakt tussen routinematige en niet-routinematige inspecties. De routinematige inspecties zijn vooraf in het inspectieprogramma ingeplande inspecties. Deze inspecties worden door toezichthouders van of namens minimaal 2 verschillende overheidsorganisaties uitgevoerd.

De niet-routinematige inspecties zijn niet vooraf gepland. Ze hebben in veel gevallen betrekking op ad-hoc situaties van slecht of niet-naleven, een incident of ongeval. In dit soort situaties is onderzoek nodig om erop toe te zien dat de wetgeving wordt nageleefd en de eventuele onveilige situatie wordt opgeheven. Ook kunnen deze inspecties een verdiepingsinspectie zijn naar aanleiding van een eerder uitgevoerde routinematige inspectie. Niet-routinematige inspecties kunnen ook in afstemming door 1 toezichthouder worden uitgevoerd. Afhankelijk van het onderwerp besluiten de toezichthouders of zij aan een niet-routinematige inspectie deelnemen. In het toezichtprogramma wordt op basis van ervaringen uit voorgaande jaren, rekening gehouden met de omstandigheid dat in voorkomende gevallen niet-routinematige inspecties kunnen plaatsvinden.

Beide type inspecties kunnen aangekondigd, aangekondigd met een deel onaangekondigd en geheel onaangekondigd plaatsvinden:

• De aangekondigde Seveso-inspecties vormen het merendeel van alle inspecties. Dit zijn inspecties gericht op een procestechnische activiteiten, waarbij het veiligheidsbeheerssysteem, de technische maatregelen en de veiligheidscultuur worden beschouwd. Hiertoe wordt een inspectieagenda voorafgaand aan de inspectie aan het bedrijf aangeboden. Hiermee is geborgd dat de gewenste functionarissen geïnterviewd kunnen worden, noodzakelijke procedures en rapportages klaarliggen en de gekozen inspectieonderwerpen kunnen worden beoordeeld.
• Bij een aangekondigde inspectie met een deel onaangekondigd zullen er tijdens een aangekondigde inspectie ook andere onderdelen van het bedrijf of andere inspectieonderwerpen gecontroleerd worden die niet vooraf aan het bedrijf zijn meegedeeld. Het tijdstip van het onaangekondigde deel van de inspectie wordt niet vooraf aan het bedrijf kenbaar gemaakt.
• De onaangekondigde Seveso-inspecties vinden plaats binnen, maar ook buiten kantooruren, zijn korter en veelal gericht op visuele inspectie van maatregelen.

Integraal beeld veiligheid bedrijven

Tijdens de Seveso-inspectie wordt gecontroleerd op het preventiebeleid en het functionerende veiligheidsbeheerssysteem van het bedrijf. Naast de inspectie op het systeem besteedt het inspectieteam ook aandacht aan het veilig functioneren van technische maatregelen. Ageing (veroudering) is een belangrijk element daarvan.

Naast de technische integriteit van installaties en het veiligheidsmanagementsysteem is veiligheidscultuur (mindware) een belangrijk element voor de veiligheid. Uit diverse (ongevals)onderzoeken blijkt dat een juiste veiligheidscultuur een voorwaarde is om een acceptabel veiligheidsniveau te bereiken. Veiligheidscultuur heeft geen wettelijk kader, maar wordt algemeen aanvaard als een indicator voor de beheersing van de veiligheid door een bedrijf. Tijdens de inspectie wordt de veiligheidscultuur ingeschat door het inspectieteam aan de hand van een vragenlijst. De resultaten van de veiligheidscultuurinschatting worden gebruikt als onderdeel van risicogestuurd toezicht.

Inspectierapportage

Na afloop van de inspectie legt het inspectieteam gezamenlijk het hele procesverloop vast in de GIR2.0 (Gemeenschappelijke Inspectieruimte). Met behulp van de GIR2.0 wordt het inspectierapport en de publieksvriendelijke, openbare samenvatting opgesteld. De openbare samenvattingen van de aangekondigde en onaangekondigde Seveso-inspecties worden sinds 2014 op de website van SEVESO+ gepubliceerd.

In deze samenvatting worden de inspectieonderwerpen, de resultaten van de inspectie en als er overtredingen zijn geconstateerd, het soort, het aantal en de ernst van de overtredingen vermeld. Aan de Seveso-inrichtingen wordt de mogelijkheid geboden bij de publicatie van openbare samenvattingen een link naar hun website op te nemen. Daar kan men meer informatie delen over de acties die de Seveso-inrichting onderneemt naar aanleiding van de resultaten van de inspectie.

Handhaving bij overtredingen

Tijdens een Seveso-inspectie of bij de beoordeling van een veiligheidsrapport kan een overtreding worden vastgesteld. De uitkomst bepaalt of een handhavingstraject wordt gestart. De betrokken toezichthoudende overheidsorganisaties handhaven daarbij vanuit hun eigen wettelijke bevoegdheden.

De Landelijke Handhavingsstrategie Seveso-inrichtingen (LHS) beschrijft hoe moet worden gehandhaafd bij overtredingen en zorgt voor een landelijk uniforme aanpak. Meer informatie is terug te vinden op de pagina over de Landelijke Handhavingsstrategie Seveso-inrichtingen.

Indeling van overtredingen

De aard en ernst van de overtreding bepalen hoe wordt opgetreden. Er zijn 3 categorieën, ingedeeld naar zwaarte, elk met bijbehorende maatregelen.

Categorie 1

Er is sprake van een onmiddellijke dreiging en/of onomkeerbaar risico op een zwaar ongeval. Dit vormt een ernstig gevaar voor werknemers en/of de directe omgeving van de Seveso-inrichting. Bij overtredingen in categorie 1 wordt direct ingegrepen met de zwaarste sanctie- en/of handhavingsmiddelen. Werkzaamheden en/of activiteiten worden stilgelegd en pas weer toegestaan als adequate (nood)maatregelen zijn getroffen. Er geldt geen hersteltermijn.

Categorie 2

Er is geen onmiddellijke dreiging van een zwaar ongeval, maar er zijn wel duidelijk onvoldoende maatregelen getroffen. Herstel wordt afgedwongen met zware tot middelzware sanctie- en/of handhavingsmiddelen binnen een redelijke hersteltermijn.

Categorie 3

Er is sprake van een zeer geringe dreiging van een zwaar ongeval, maar er zijn wel lichtere tekortkomingen. Herstel wordt afgedwongen met lichtere sanctie- en/of handhavingsmiddelen binnen een redelijke hersteltermijn.

Vervolg en verantwoordelijkheden

De aard van de overtreding en de wettelijke mogelijkheden van een overheidsinstantie bepalen welke toezichthoudende overheidsorganisatie de handhaving uitvoert en hoe deze overheidsorganisatie dat uitvoert.

Per overtreding kunnen één of meerdere handhavingsinstrumenten of sancties worden ingezet.

Herinspectie

Na de gestelde hersteltermijn volgt een herinspectie. Daarbij wordt gecontroleerd of de overtreding is beëindigd. Als dat niet het geval is, wordt de volgende stap uit de Landelijke handhavingsstrategie Seveso-inrichtingen ingezet om dit alsnog te realiseren.

Aanvullende instrumenten

Bij geconstateerde overtredingen zullen de toezichthoudende overheidsinstanties haar sanctie- en handhavingsmiddelen inzetten. Om verdere naleving door de Seveso-inrichting te bevorderen kunnen ook aanvullende instrumenten ingezet worden zoals:

• een managementgesprek
• het informeren van het (inter)nationale hoofdkantoor
• het aanwijzen als Seveso-zorgbedrijf
• een traject om de veiligheidscultuur te verbeteren

Volledigheidsbeoordeling veiligheidsrapport

Het veiligheidsrapport is een uitgebreide beschrijving van alle relevante veiligheidsrisico's van bedrijfsactiviteiten. Het bedrijf moet het veiligheidsrapport ten minste iedere 5 jaar bezien en zo nodig bijwerken. De plicht om het veiligheidsrapport op te stellen geldt alleen voor de hogedrempelbedrijven.

Het bevoegd gezag, de Nederlandse Arbeidsinspectie en de veiligheidsregio beoordelen ieder de volledigheid van het ingediende veiligheidsrapport. De toezichthouder kan versterkt worden door een inspecteur van Rijkswaterstaat of de waterschappen als er risico's zijn voor de kwaliteit van het oppervlaktewater. De verantwoordelijkheid voor de coördinatie van de beoordeling ligt bij de toezichthouder.

Tijdens reguliere Seveso-inspecties controleren de inspectieteams of wat beschreven is in het veiligheidsrapport overeenstemt met de situatie binnen het bedrijf.